#

باغ دولت آباد یزد

باغ دولت آباد یزد

باغ دولت آباد یزد

در فهرست باغ های ایرانی که به ثبت جهانی رسیده اند، دست روی باغ دولت آباد یزد می گذاریم که سرسبزی درختان سر به فلک کشیده، صدای آب و گذرگاه زیبایش خستگی ها و روزمرگی ها را از تن می زداید. باغی تماشایی که نمونه ای شگفت انگیز از بادگیر را نیز در خود جای داده و از زمان افشاریه تا کنون سرد و گرم روزگار چشیده است. می خواهیم برای تان از تاریخچه باغ دولت آباد یزد بگوییم و سفری تاریخی را تجربه کنیم. از کنار معماری باغ دولت آباد یزد هم نمی توان به سادگی گذشت؛ پس چند و چون آن را هم مورد بررسی قرار می دهیم و تک تک بخش هایش را از نظر می گذرانیم.
آشنایی با باغ دولت آباد
در میان شهر یزد که با آغوش گرم خورشید عجین شده است، فضایی دل انگیز وجود دارد که برای لحظاتی تو را از شهر و دغدغه هایش دور می کند. در بلوار دولت آباد این شهر، ورودی ساده ای با تابلوی باغ دولت آباد، رهگذران را به سوی خود می خواند. به هنگام ورود باید از یک هشتی زیبا بگذری که با نمایش معماری ایرانی روحت را نوازش می دهد و با غرفه های صنایع دستی سفالین از تو استقبال می کند. قدم به درونش که می گذاری بادگیر بلندی را در انتهای گذرگاه باغ می بینی که تا میانه آبی آسمان پیش رفته و قد کشیده است.
باغ دولت آباد یکی از قدیمی ترین باغ های ایرانی و دارای آوازه ای جهانی است و بیش از 260 سال قدمت دارد. در هر گوشه از وسعت 6.4 هکتاری این باغ نشانه ای از بهشت به چشم می خورد که بازدیدکنندگان را به دنیای دیگری می برد. درختان میوه مانند انگور و سرو و کاج در همه جا به چشم می خورند و در فصل بهار بوی گل های محمدی و سرخ به مشام می رسد.

از میان درختان و از کنار جوی آب به ساختمان معروف باغ می رسیم که بلندترین بادگیر خشتی جهان را بر فراز خود دارد و حس غرور و افتخار به هنر بی بدیل معماری ایرانی را در دل زنده می کند.
باغ دولت آباد یزد ارژنگ24همه چیز به همین نگاه سطحی ختم نمی شود، کمی بیشتر که از ویژگی های باغ بدانید تازه متوجه می شوید که چگونه سازندگان آن قوانین معماری را به کار گرفته اند تا در میان این شهر کویری چنین باغ سرسبزی خلق کنند و شاهکاری کم نظیر را بیافرینند.
تاریخچه باغ دولت آباد یزد
در زمان افشاریه، محمد تقی خان بافقی ملقب به خان بزرگ، عنوان حاکم و والی یزد را در دست داشت. وی سرسلسله خاندان خوانین یزد به شمار می رفت و پدر عبدالرضاخان یزدی (حاکم بعدی یزد) و جد سلطانعلی خان وزیر افخم (وزیر دوره قاجار) و خانواده‌های افخم ابراهیمی و افخمی بود. او در سال 1160 هجری قمری همزمان با اواخر دوره افشاریه باغی را بنا نهاد. این باغ در دوره بعد به عنوان محل اقامت حاکم وقت و معاصر با شاهرخ میرزا و کریم خان زند مورد استفاده قرار گرفت. طولی نکشید که در دوره زندیه این بنا به عنوان مجموعه ای چشم نواز به هشت باغ دولت آباد مشهور شد و نامش بر سر زبان ها افتاد.
باغ دولت آباد یزد ارژنگ24

باغ دولت آباد در زمان محمد تقی خان، خارج از حصار شهر یزد قرار داشت و سمت شمالی باغ به خیابانی پردرخت منتهی می شد. تعداد این درختان به حدی بود که مانع دید از خارج به داخل باغ می شدند و فضایی دور از چشم همگان را در باغ ایجاد می کردند. این خیابان به هزار درخت شهرت داشت و با عرض 4 تا 5 متر و طولی بیش از 20 کیلومتر تا رحیم آباد ادامه می یافت. ضلع شرقی باغ نیز به خیابانی به طول 8 کیلومتر محدود می شد و از سمت غرب، باغ به مسیل رودخانه ای خشک می رسید.

با گسترش شهر در دوران قاجاریه، این باغ به دروازه چهارمنار (یکی از دروازه های شهر یزد) متصل شد اما همچنان خارج از محدوده شهر قرار داشت. با گذشت زمان، شهر بزرگ و بزرگتر شد و بافت شهری اطرف باغ را پر کرد. در دوران پهلوی با گسترش ساخت و ساز در حومه شهر، ساختمان ها پیرامون باغ را فرا گرفتند و به تدریج باغ به جایی در مرکز شهر یزد تبدیل شد.

مرحوم محمدتقی خان در اواخر حیات خود مجموعه باغ دولت آباد، قنات دولت آباد و بخشی از زمین هایی را که به وسیله این قنات آبیاری می شد، وقف چهارده معصوم کرد. وی همچنین بخشی از این اراضی را به فرزند خود بخشید تا آنها را اداره کند.

قنات دولت آباد وقف نامه مفصلی دارد که در بخشی از آن چنین نوشته شده است:

    بر هیچ احدی مباح و روا نیست که پیش از گذشتن آب از باغ مذکور در آن تصرف نماید، اگر چه فی المثل، همه آب دادن یک وجب زمین باشد. مگر در صورتی که به جهت آفات سماوی، کمی آب به جایی برسد که گذشتن آب از باغ ممکن نباشد که در این صورت متولی را جایز است که در هر موضع که صلاح باشد آب را به مصرف برساند.

باغ دولت آباد یزد ارژنگ24

    خدا لعنت کند آن کسی را که قبل از بیرون آمدن آب از این باغ، حتی به اندازه سیراب کردن گنجشکی از آن استفاده کند. محصول اینجا وقف بارگاه مولا در نجف است.

این باغ برای مدت ها محل اقامت کریم خان زند بود و مدتی نیز در دوره قاجاریه عبدالرضاخان یزدی، که با شاهزادگان قاجاری به مبارزه برخاسته بود، در آن زندگی می کرد. پس از قاجار این باغ برای مدتی متروکه شد تا آنکه از سال 1348 تا 1364 وزارت فرهنگ و هنر این باغ را از اداره اوقاف اجاره کرد و به دفتر حفاظت آثار باستانی کشور سپرد.

در سال 1348، عملیات مرمت و بازسازی باغ دولت آباد توسط این دفتر آغاز شد و بخش هایی از مجموعه شامل عمارت تالار آیینه، عمارت مستخدمین، آشپزخانه ها، عمارت تهران، قسمت ساباط (کوچه سرپوشیده) و آب انبار عمارت حرمخانه، عمارت بادگیر و عمارت سرو و عمارت بهشت آیین مورد مرمت قرار گرفت. بار دیگر در فاصله سال های 1355 تا 1361 عملیات باغ سازی و محوطه سازی در این باغ تاریخی صورت گرفت اما هیچ وقت رونق زمان محمدتقی خان به آن بازنگشت. امروزه باغ دولت آباد یزد به عنوان یادگاری ارزشمند از دوره‌های افشاریه و زندیه به شمار می رود و به عنوان جاذبه ای تماشایی مورد بازدید قرار می گیرد.

باغ دولت آباد یزد ارژنگ24

بخش های مختلف آن
بخش اندرونی
ساختمان هشتی | بادگیر تابستانه
بادگیر باغ دولت آباد | بلندترین بادگیر خشتی جهان
 تالار طنبی
بهشت آیین | زمستانه مجموعه
سایر بخش های اندرونی
بخش بیرونی
ارزش تاریخی و معماری این باغ باعث شد تا نامش در تاریخ 23 اسفندماه سال 1346، با شماره ۷۷۴ در فهرست آثار ملی ایران قرار گیرد. نام باغ دولت آباد در سطح جهانی نیز مطرح شد. در سال 2011 در زمره باغ‌های ایرانی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.
مسیر دسترسی
باغ دولت آباد در محله چهار منار  و خیابان شهید رجایی واقع شده. اگر ماشین ندارید، می‌توانید در ایستگاه شحنه که در بلوار دولت آباد قرار دارد پیاده شوید و ۱۰ دقیقه تا باغ دولت آباد قدم بزنید، برای این کار باید وارد خیابان رجایی و بعد خیابان معلم بشوید.

اگر با ماشین شخصی می‌روید، خودتان را به بلوار دولت‌آباد برسانید و وارد خیابان رجایی شوید، در همین خیابان پارک کنید و باقی مسیر را تا خیابان معلم پیاده بروید.

باغ دولت آباد همه روزه یکسره از ساعت ۸ صبح تا ۱۱ شب باز است.
با ارژنگ24 میراث ایران را بشناس.

9 مرداد 1399 ۸

نمایش مجله های مشابه