#

چغازنبیل

چغازنبیل

چغازنبیل

    به عنوان یکی از بزرگ‌ترین زیگورات‌های جهان شناخته می‌شود.
    بزرگ‌ترین و مهم‌ترین یادگار به جا مانده از عیلامیان و تاریخ باستان ایران است.
    چغازنبیل تنها زیگورات جهان است که طبقات آن روی هم قرار نگرفته اند، بلکه همه طبقات معبد از کف زمین ساخته شده‌اند و روی هم قرار ندارند.
    کشف این سازه کمک شایانی به مطالعه تاریخ ایران در دوره عیلامیان کرده است.
    آثار کشف شده از این معبد نظیرکاشی‌های لعابی و لوله‌های شیشه‌ای نشانه‌ای از هوشمندی و پیشرو بودن تمدن عیلام است.
    طبق گفته برخی از منابع، تصفیه‌خانه آب چغازنبیل قدیمی‌ترین سیستم تصفیه آب در جهان محسوب می‌شود.
آشنایی با زیگورات چغازنبیل

در حدود 42 کیلومتری جنوب شرقی شهر شوش در استان خوزستان، سازه‌ای باستانی و شکوهمند به نام زیگورات چغازنبیل واقع شده است. این سازه پرستشگاهی ست که در سال 1250 پیش از میلاد توسط اونتاش گال یا اونتاش ناپیریشا (1)، یکی از فرمانروایان عیلامی ساخته شد. هدف از ساخت این معبد، ایجاد مکانی برای ستایش خدای اینشوشیناک (2)، الهه نگهبان شهر دوراونتاش (شامل زیگورات چغازنبیل و اطرافش) یا شوش بود. پیش از آن‌که بخش های بالایی چغازنبیل در حمله آشوریان به این منطقه تخریب شود ، حدود 52 متر ارتفاع و 5 طبقه داشت؛ اما طی این شورش و هم‌چنین گذر زمان، بخش های بالایی آن از بین رفت و اکنون تنها 24 متر ارتفاع و حدود 3 طبقه دارد. هر کدام از چهارگوشه چغازنبیل به طور دقیق 90 درجه با جهات جغرافیایی فاصله دارند و این امر نشان می‌دهد که عیلامی‌ها با جهات جغرافیایی و شناسایی آنها آشنایی داشته‌اند. این زیگورات از هزاران آجر خام، پخته و نیمه‌پخته ساخته شده که 6500 آجر آن دارای نوشته‌هایی به خط عیلامی (3) است.

چغازنبیل ارژنگ24

ثبت ملی و جهانی

این معبد باشکوه در تاریخ 1دی ماه 1348 با شماره 895 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید و هم چنین در سال 1979 با شماره 113 به عنوان نخستین اثر باستانی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

عیلامی ها که بودند و در چه زمانی زندگی می کردند؟

عیلام نام یک تمدن بسیار بزرگ در جنوب غرب فلات ایران است که حدود سال 2700 پیش از میلاد، نخستین پادشاهی بزرگ آنان در این ناحیه (محدوده شهر شوش امروزی در استان خوزستان) شکل گرفت. این پادشاهی باشکوه توسط اونتاش ناپیریشا یا اونتاش گال (اونتاش هومبان) تاسیس شد و بر اساس گفته‌های باستان‌شناس فرانسوی، رومن گریشمن، پادشاهی او حدود 20 سال به طول انجامید. این تمدن در روزهای اوج قدرت خود بر ورای مرزهای بین‌النهرین (عراق امروزی) نیز تسلط داشت و سرانجام در جنگ با پادشاه آشور (آشوربانی‌پال) این تمدن بزرگ برای همیشه از میان رفت.

نحوه ی کشف شدن زیگورات چغازنبیل هم جالب است در سال ۱۸۹۰ شخصی به نام ژاک دمرگان که یکی از زمین شناسان به نام آن دوران بود که اطلاعیه ای داد که در آن گفته شده بود که در زمین های جغازنبیل معدن های نفت وجود دارد. ۵۰ سال بعد از آن تاریخ، عده ی از مهندسان در همان  منطقه حفاری های نفتی می کردند که آجری را پیدا کردند، آجری که روی آن نوشته ای وجود داشت و بعد هم آجر را به یکی از باستان شناسان فرستادند تا روی آن تحقیقات انجام دهد، همین حرکت باعث شد تا گمان هایی درباره ی تاریخی بودن منطقه به وجود بیاید و این موضوع هم باعث شد تا تحقیقات روی این منطقه شروع شود… این بنا یکی از معدود بناهای تاریخی در کشور است که در فهرست میراث جهانی یونسکو هم ثبت شده است.

چغازنبیل ارژنگ24

یکی از مورادی که در مورد زیگورات چغازنبیل وجود دارد این است که این بنای تاریخی پر اهمیت قبل از این که کاملا تکمیل شود توسط یکی از پادشاهان آن دوران به نام آشور بانیپال ویران می شود و در کتیبه ای که از این شخص پیدا شده است روی آن نوشته شده: من زیگورات شوش را که از آجرهایی با سنگ لاجورد لعاب شده بود شکستم و سازه های عیلام را با خاک یکسان کردم. شوش را تبدیل به یک ویرانه کردم و ندای انسانی و بانگ شادی به دست من از آنجا رخت بربست.
زیگورات چیست؟

زیگورات یا زیقورات از فعل آکدی زقارو گرفته شده که به معنی بلند و برافراشته است. زیگورات به بناهای کوه‌مانند یا هرمی‌شکلی می‌گویند که مساحت طبقات آن از پایین به بالا کم می‌شود.
چغازنبیل به چه معناست ؟

پیش از آنکه این بنا توسط رومن گریشمن و همکارانش حفاری شود، به شکل زنبیلی واژگون، روی آن را تلی از خاک پوشانده بود. به همین جهت مردم محلی این ناحیه که بخشی از آنها به زبان لری سخن می گویند به آن چغازنبیل به معنی تپه زنبیل‌شکل می‌گفتند. چغا در زبان لری به معنای تپه یا قله است.
چغازنبیل ارژنگ24

بخش های مختلف زیگورات چغازنبیل
همان‌طور که گفته شد شهر دوراونتاش از 3 حصار تو در تو تشکیل شده بود که هرکدام شامل یک بخش ویژه می‌شدند
معبد اینشوشیناک
معبد اعلی
دروازه ها و پلکان های معبد
دروازه شاهی
دروازه جنوب غربی
دروازه شمال شرقی
دروازه ارابه‌ها
دروازه شوش
دروازه مسدود شده
ناودان ها و تنبوشه های سفالی
بناهای مدور اطراف زیگورات چغازنبیل
صحن ها | حیاط های بیرونی معبد
نیایشگاه های سه گانه | معابد کوچک
تاسیسات پارتی
 معبدهای شمال غربی زیگورات
معبدهای چهار گوشه
معابد هیش‌میتیک (همسر خدای انزان) و روهوراتیو (خدای انزان)
تصفیه خانه معبد چغازنبیل

همانطور که پیش از این گفتیم شهر دوراونتاش از 3 حصار تودرتو تشکیل شده است و در میان حصار دوم و سوم می‌توان شاهد نبوغ ایلامیان بود. بله! در این محدوده یکی از قدیمی‌ترین تاسیسات تصفیه‌خانه‌ای و آبرسانی جهان، تصفیه‌خانه زیگورات چغازنبیل قرار دارد.

چغازنبیل ارژنگ24

نکته جالب توجه در مورد تصفیه‌خانه معبد این است که آب مورد نیاز برای چغازنبیل را از رودخانه مقدس کرخه که حدود 40 کیلومتر از شهر فاصله داشت تامین می‌ کرد؛ در حالی که رودخانه دز تنها 3 کیلومتر دورتر بود. دلیل این تدبیر را می‌توان چنین برشمرد که رودخانه دز از نظر ارتفاع بسیار پایین‌تر از شهر قرار داشت، آب آن به نسبت کرخه آلوده‌تر بود و انتقال آب آن به شهر کار دشواری می‌شد. به همین خاطر انتخاب رودخانه کرخه بسیار هوشمندانه بود.

آب رودخانه کرخه از طریق دو کانال بزرگ روباز به طول 45 کیلومتر به شهر دوراونتاش می‌رسید و پس از تصفیه شدن (از طریق ته‌نشین کردن گِل موجود در آب) به وسیله لوله‌های تنبوشه‌ای وارد حصار سوم یعنی حصار معبد می‌شد. به همین منظور دور تا دور معبد، ظروف بسیار بزرگ سفالی تعبیه کردند تا آب وارد آنها شود و همچنین برای آن که فشار آب به ظروف آسیبی نرساند آنها را داخل خاک قرار داده بودند. جالب است بدانید که آب تصفیه‌شده برای زائرانی که به معبد می‌آمدند بسیار مقدس بود و هر نفر مقداری از آن را برای شفا یا تبرک با خود می‌برد یا می‌نوشید.

مسیر دسترسی

آدرس: شوش، بزرگراه اهواز- شوش، فرعی قبل از شهر شاوور، بعد از روستای شیخ علی اصغر، روستای خماط

البته شما از سمت شهر شوشتر نیز می‌توانید به این معبد دسترسی راحتی داشته باشید، تنها کافی‌ست خود را به بزرگراه اهواز-شوش برسانید و بعد از آن همان مسیر ذکر شده در بالا را ادامه دهید.
با ارژنگ24 تاریخ ایران را ببین.

 

15 مرداد 1399 ۴۱

نمایش مجله های مشابه