#

مدرسه چهارباغ

مدرسه چهارباغ

مدرسه چهارباغ

قدمت تاریچه مدرسه چهارباغ
این مدرسه که در گذشته آن را مدرسه‌ی سلطانی و مدرسه‌ی مادر شاه نیز می‌نامیدند، در زمان  سلطنت شاه سلطان حسین، آخرین پادشاه حکومت صفوی ساخته شده است.
ساخت این بنا در سال ۱۱۱۶ هجری قمری آغاز شده و در سال ۱۱۲۶ هجری قمری به پایان رسیده است. این بنا در واقع آخرین بنای باشکوه ساخته شده در عصر صفوی است که برای تدریس علوم دینی به طلاب ساخته شده است.‍‍
درختان کهنسال چنار و جوی آبی که در میان آن جریان دارد، جلوه‌ی بی‌نظیری به زیبایی‌های معماری و کاشی‌کاری‌های دیدنی این بنا داده است.


از بخش‌های دیدنی این مدرسه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
    معماری و کاشی‌کاری های زیبای گنبد مدرسه
    درب مجللی که با طلا و نقره تزیین شده است
    محراب باشکوه
    منبر مرمرین
    حجره‌ی مخصوص شاه سلطان حسین
    کاشی‌کاری‌های منحصربه‌فرد مدخل مدرسه
    خطوط نستعلیق کتیبه‌ها و پنجره‌های چوبی مشبک

مدرسه چهارباغ ارژنگ24

دلایل نام‌گذاری
این مدرسه را مدرسه‌ سلطان می‌نامند چرا که در زمان شاه سلطان حسین ساخته شده است. از آنجایی که این مدرسه در خیابان چهارباغ قرار دارد به آن مدرسه‌ چهارباغ می‌گویند و چون مادر شاه سلطان‌حسین چند کاروانسرا و بازار و نهاد اقتصادی را وقف این مدرسه کرده است، گاه این مدرسه را با نام مدرسه‌ مادر شاه می‌خوانند.
مدرسه‌ چهارباغ، چهار ایوان دارد. نمای خارجی عمارت شامل یک سر در بلند و باشکوه و هفده طاق نمای دو طبقه‌ آجری در اطراف آن است. کاشی‌های ریز و ظریف، مقرنس‌های پر نقش و نگار و خطوط مختلف، سر در ساختمان و ورودی بنا را به زیبایی هر چه تمام‌تر زینت داده‌اند.

سنگاب‌ها

دو سنگاب در داخل مدرسه چهارباغ قرار دارند؛ یکی در سرسرای ورودی و دیگری در صحن مدرسه.
۱- سنگاب سرسرای ورودی مدرسه چهار باغ از جنس سنگ پارسی است و بر روی آن کتیبه صلوات بر چهارده معصوم به خط ثلث برجسته در لوحه های کوچکی کنده کاری شده است.
۲- سنگاب موجود در صحن مدرسه چهار باغ روبروی ایوان جنوبی قرارگرفته و آنهم از جنس سنگ پارسی است.
این سنگاب ها شاهکار هنر سنگتراشی و خوشنویسی است.

مدرسه چهارباغ ارژنگ24

کتابخانه مدرسه چهارباغ
یکی از شاخص ترین کتابخانه های عصر صفوی در این مدرسه بوده است و کتاب های نقیسی در خود داشته است که وقت شاه سلطان حسین بوده است. اما این کتابخانه ارزشمند در زمان حمله افغانها از بین رفته است. اما به گزارش کتابدار وقت آن زمان یعنی میرزا حسن خان، بخشی از کتاب ها در آن زمان توسط مدرس این مدرسه در سردابه مدرسه چهارباغ مخفی شد که طی مرور زمان متاسفانه از بین رفتند.

معماری اصفهانی مدرسه چهارباغ

این نهر شعبه‌ای از زاینده‌رود است. در فاصله بین ایوان‌ها هم ۱۲۰ حجره‌ برای طلاب در دو طبقه قرار دارد. اغلب اين حجره‌ها نقشه يکسانی دارند. هریک از حجره‌های مدرسه از يک اتاق نشيمن در جلو، قسمتی به‌صورت صندوقخانه در عقب و بخشی به نام بالاخانه تشکيل شده‌اند.

دو دهانه‌ی سردر با کاشی‌های فیروزه‌ای تزئین شده و بر روی دو پایه سنگ مرمری، گلدانی به شکل بسیار زیبا قرار گرفته است. در طرفین سر در دو سکوی مرمری بسیار نفیس و عالی وجود دارد .

در اصلی مدرسه که با طلا و نقره تزئین شده، نمونه‌ی بارز هنر زرگری و قلم‌زنی است که در دوران صفویه به نهایت تعالی و تکامل خود رسیده است بر دو لنگه چپ و راست این در به خط نستعلیق بسیار زیبا و به صورت برجسته، اشعاری نوشته شده است. خطاط این اشعار، محمد صالح اصفهانی خوشنویس برجسته‌ی عصر صفوی است .

مدرسه چهارباغ ارژنگ24

قسمت داخلی مدرسه شامل هشتی، ورودی، حیاط داخلی، گنبد، مناره و اتاق‌ها است. زیباترین قسمت مدرسه از نظر کاشی‌کاری، هشتی ورودی آن است.

ایوان‌ها و حجره‌های صحن چهار ایوان مدرسه رو به باغی پر درخت قرار گرفته‌اند که جویباری از میان آن می‌گذرد. این نهر فرشادی نام دارد. (در اصفهان این گونه نهرها را مادی می‌گویند).

مادی فرشادی، شعبه‌ای از زاینده‌رود است. صحن مدرسه‌ی چهارباغ، نمونه‌ی کامل یک معماری درون‌گرا و بومی به شمار می‌رود . حجره‌هایی که در دو طبقه و در فواصل ایوان‌های مدرسه ساخته شده‌اند به سکونت طلاب علوم دینی اختصاص داشته است.

اکثر این حجره‌ها دارای نقشه‌ی یکسانی هستند که از یک اتاق نشیمن در جلو و قسمتی به صورت صندوقخانه در عقب و قسمتی به نام بالاخانه تشکیل می‌شود. در جلوی این حجره‌ها ایوان زیبایی قرار دارد .

در بخش شمالی مدرسه، ایوان شمالی با دهانه‌ا‌ی نسبتا عریض و ارتفاع زیاد قرار دارد که در جبهه‌ی مقابل آن، گنبد و مناره‌های ایوان جنوبی دیده می‌شود. کتیبه فوقانی داخل گنبد به خط عبدالرحیم جزایری خوش‌نویس عصر صفویه است .

تمامی سطوح داخلی بنا به قطعات کوچکی تقسیم می‌شود که با کاشی تزئین شده است. منبر دوازده پله مدرسه که یکپارچه از سنگ مرمر ساخته شده از بهترین نمونه‌های هنر حجاری و سنگ‌تراشی آن روزگار است. در کنار این منبر، محراب نفیس و بسیار زیبای مدرسه قرار دارد که کتیبه‌ی بالای محراب و منبر نیز به خط عبدالرحیم جزایری است .

شبستان مسقف مدرسه‌ی چهارباغ که در ضلع شرقی مدرسه واقع شده با درب منبت‌کاری بسیار نفیسی به محوطه‌ی زیر گنبد وصل می‌شود. در این شبستان، سه محراب وجود دارد که کتیبه‌های اطراف آنها را محمد مۆمن الحسینی به سال ۱۱۱۸ هجری کتابت کرده است

مدرسه چهارباغ ارژنگ24

حجره مخصوص شاه سلطان حسین
مدرسه‌ی چهارباغ دارای کتابخانه‌ی کم‌نظیر و با ارزشی بوده که در حمله‌ی افغان‌ها نابود شده است. این کتابخانه با کتب بسیار نفیس و کمیاب، در اختیار طلاب علوم دینی و سایر پژوهشگران و محققین آن روزگار قرار داشته است.

مدرسه‌ی چهارباغ موقوفات زیادی نیز داشته است که شامل باغ‌ها، مزارع، روستاها، املاک، دکان‌ها، کاروانسراها و سایر مستغلات بوده که چگونگی آنها با حمله افغانها نامعلوم مانده است.

کاروانسرای مادر شاه که مجلل‌ترین اقامتگاه مسافرین سه سده پیش بوده، موقوفه‌ و متصل به ساختمان‌های مدرسه‌ی چهارباغ، در ضلع شرقی آن است، هم اکنون تبدیل به مهمانسرایی به نام مهمانسرای عباسی شده واز لحاظ سبک معماری، بی‌نظیر و منحصربه‌فرد است. دیگر موقوفه‌ی متصل به این بنا، بازار هنر است.

 به طور کلی مدرسه‌ی چهارباغ که به قول بسیاری از محققین هم مدرسه و هم مسجد بوده، با ۸۵۰۰ متر مربع مساحت از آثار مهم و باارزش عصر صفوی است.

مدرسه‌ی چهارباغ اصفهان که پس از پیروزی انقلاب اسلامی «مدرسه‌ی علمیه امام صادق (ع)» نامگذاری شد در حال حاضر به آموزش طلاب علوم دینی و حجره های آن نیز همانند عصر صفویه به اقامت طلاب اختصاص دارد.

مدرسه چهارباغ ارژنگ24

 

سرنوشت مدرسه چهارباغ بعد از صفویه
همانطور که گفته شد این مدرسه در زمان پادشاهی آخرین پادشاه از سلسله صفوی تاسیس شده بود و تا آخرین روزهای دوران صفوی نزدیک به چندین هزار طلبه را تربیت کرده بود. بعد از صفویه، با روی کار آمدن قاجار از اعتبار این مدرسه کاسته شده و تعداد طلبه های اندکی در آن به تحصیل مشغول شدند و به تبع آن موقوفات آن هم آسیب دید. در طول این دوران از لحاظ علمی نیز سطح طلبه ها به شدت افول داشته است و به طوری که برخی از فرایض و مراسم های مرسوم را به اشتباه انجام می دادند که این خبر به گوش علمای نجف رسید و برای پرورش طلاب به این مدرسه عازم شدند و دوباره آن را احیا کردند.

این مدرسه به فعالیت خود همچنان ادامه داد تا اینکه با روی کار آمدن حکومت پهلوی برای مدتی این مدرسه تعطیل شد و از فعالیت و پذیرش طلبه باز ماند. اما در سال 1320 مجدد بازگشایی شد  و کتابخانه قدیمی آن با نام کتابخانه فرهنگ مجدد آغاز به فعالیت کرد و تا به امروز فعالیت دارد.
سرنوشت مدرسه چهارباغ پس از انقلاب
با وقوع انقلاب اسلامی در ایران، حوزه های علمیه مجدد اعتبار خود را به دست آوردند و پرورش طلاب دینی احیا شد و نسب به دوران خفقان گذشته توانستند فعالیت های دینی و سیاسی و اجتماعی خود را از  سر بگیرند. یکی از این مراکز و حوزه های مهم در ایران همین مدرسه چهارباغ بود که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ، با نام مدرسه علمیه امام صادق فعالیت خود را شروع کرد و تا به امروز همچنان یک از مراکز قوی در زمینه پرورش طلاب دینی میباشد.
دسترسی
مدرسه ی چهارباغ واقع در خیابان چهارباغ اصفهان می باشد.
با ارژنگ24 همجا زیباتر است.

5 مهر 1399 ۱۱

نمایش مجله های مشابه