#

مسجد امام اصفهان

مسجد امام اصفهان

مسجد امام اصفهان

مسجد امام اصفهان یکی از خاص ترین بناهای ساخته شده در زمان صفویه به دستور شاه عباس صفوی می باشد. چنانچه گفته شد این بنا در بخش جنوبی میدان امام واقع شده است. سردر کاشیکاری شده مسجد با تزئین بسیار دل انگیز آن در سال ۱۰۲۵ به پایان رسید و این در حالیست که بخش های دیگری از مسجد همواره به طور کامل ساخته نشده بودند.

مسجد شاه سابق از جمله برجسته ترین و بی همتاترین عمارت های ساخته شده در جهان است. در سر در مسجد جامع یک کتیبه وجود دارد که در سال ۱۰۲۵ علیرضا عباسی آن را ایجاد نموده است و بیانگر آن است که شاه عباس مسجد را با اموال خود احداث نموده و هدف او ثوابی بوده است که می خواسته به جدش شاه طهماسب برسد.

مجموعا هفت سنگاب در مسجد شاه وجود دارد که به شرح ذیل است:


سنگاب در ورودی : این سنگاب بر روی پایه‌ ای هشت‌ ضلعی در برابر درِ ورودی مسجد قراردارد، و از سنگ یشم ساخته ‌شده ‌است. کتیبه ‌ای بر روی این سنگاب وجود ندارد، و بر سطح خارجی آن، با فاصله‌ای از لبه، نقش های برجسته گل و بته کنده ‌کاری شده ‌است. از اواخر دهه ۱۳۷۰ حفاظی چوبی برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی دور سنگاب نصب شده ‌بود که در سال ۱۳۸۹ با حفاظی شیشه ‌ای تعویض شد. با وجود حفاظ امکان لمس سنگاب وجود ندارد.
مسجد امام ارژنگ24

سنگاب چهلستون غربی : این سنگاب هم از سنگ یشم ساخته ‌شده و بر پایه ‌ای هشت ضلعی در میان دو مربع سنگی پاشویه ‌دار قرار گرفته ‌است. علاوه بر نقش‌های گل و بته در سطح خارجی سنگاب، در اطراف لبه آن اشعاری به خط نستعلیق بصورت برجسته کنده‌ کاری شده ‌است، و در بین بیت‌ های شعر اصلی، جملات شعرگونه دیگری در وصف علی نگاشته ‌شده‌ اند.


سنگاب چهلستون شرقی : این سنگاب از جنس سنگ آهک است و به این دلیل دارای نقش و رگه‌های طبیعی است. پایه آن هشت‌ گوش است و در میان دو پاشویه چهارگوش قرار دارد.


سنگاب گنبد غربی : این سنگاب از جنس سنگ مرمر است و پایه ‌ای چهارگوش دارد که در میان دو پاشویه قرار گرفته ‌است. آب اضافی که از سنگاب بیرون می ‌ریخته در پاشویه‌ ها جمع می‌ شده ‌است. به علت نرم بودن جنس سنگ مرمر، در طول زمان مردم یادگاری هایی بر روی این سنگاب نوشته ‌اند.

مسجد امام ارژنگ24

سنگاب گنبد شرقی : این سنگاب قرینه سنگاب گنبد غربی است، و دارای همان جنس، شکل، و خصوصیات نصب است.


در دالان مشرف به حیاط در گوشه جنوب غربی مسجد سنگابی وجود دارد که این جملات بر روی آن حک شده‌ اند : «وقف حضرت امام حسین کرد این حوض را هرکه طمع کند به لعنت خدا گرفتار شود. سنه ۱۹۰۱». به نظر میرسد که سنگتراش تاریخ را اشتباه حکاکی کرده ‌باشد و تاریخ درست احتمالا سال ۱۰۹۱ (قمری) است که برابر سال ۱۰۵۹ (خورشیدی) و مصادف با حکومت شاه سلیمان خواهد بود.


در انتهای شرقی مدخل اصلی مسجد سنگاب دیگری قرار دارد که شبیه به سنگاب دالان جنوب غربی است، و دارای چند نقش ساده و ناقص بر بدنه و برجستگی جای کاسه آب است. این سنگاب بر روی پایه گردی قرار دارد

مسجد امام ارژنگ24

معماری مسجد جامع اصفهان و مشخصات بنا

معماری مسجد شاه از جمله خاص ترین معماری های پس از اسلام شناخته شده است. این مسجد دارای یک گنبد اصلی با ۴ مناره و ۲ شبستان می باشد.  از جمله زیبایی های خاص مسجد امام محراب مرمری آن است. در زمان صفویان دو مدرسه نیز در دو سمت مسجد امام ایجاد شد که یکی را مدرسه سلیمانیه و دیگری را در زمان حکومت ناصر الدین شاه به دلیل ترمیم و مرمتی که صورت گرفت مدرسه ناصریه نامیدند.

زاویه میان محور سردرب مسجد (محور سر درب روبه میدان نقش جهان است) و محور مسجد (محور مسجد رو به قبله است) زاویه ای بسیار خاص ایجاد شده است و این نتیجه معماری بی نظیر معمار این بنا می باشد. جالب است بدانیم میدان به سمت جنوب متمایل است اما مسجد جامع به سمت جنوب غربی متمایل ساخته شده است.

متدی که برای کاشی کاری های این مسجد انتخاب شده است متد نوین هفت رنگ می باشد. همچنین خوش نویسی ها، سنگ تراشی ها و منبت کاری های هنرمندان جلوه و زیبایی این اثر را چند برابر نموده است.

یکی از بهترین تفاسیری که می توان در پس زمینه مسجد امام یافت هماهنگی و وحدت در ساخت آن است چنانچه با نگاه به این مسجد تصور می شود تنها یک نفر کار ساخت این بنا را به انجام رسانیده، و در پس این موضوع به وحدتی که در نماز جماعت در میان نمازگزاران است خواهیم رسید.

مسجد امام ارژنگ24

مسجد جامع توسط ۱۸ میلیون تکه آجر و ۴۷۴ هزار کاشی بنا شده است. همچنین سنگ های مرمر در بنا به وفور یافت می شوند. بلندی مناره های مسجد تقریبا ۳۳ متر اندازه گیری شده و این در حالیست که مناره هایی که بالای بخش شبستان مسجد واقع شده اند حتی به مراتب بلند تر نیز می باشند. در بخش ورودی دو قاب ساخته شده است که نمایانگر طرح سجاده نماز هستند.

سطوح تزئینی که در مسجد امام به کار رفته اند از مهمترین ارکان معماری شناخته شده اند. از آنجایی که در مساجد به کار بردن تصاویر افراد و شخصیت ها غیرمجاز بوده است معماران از دیگر نقش های هنری برای تزئین و زیباسازی آنها بهره جسته اند.


مدارسی در دل مسجد صفوی
مسجد امام یک مسجد چهار ایوانی است و در جبه‌ی جنوب شرقی و جنوب غربی صحن، دو مدرسه دارد به‌نا‌م‌های ناصری و سلیمانیه مسجد دو مدرسه بنام ناصری و سلیمانیه وجود دارد. اولی به دست ناصرالدین شاه و دومی به دست شاه سلیمان تعمیر شده‌اند و هر کدام حجره‌های مختلفی دارند.

همچنین مسجد شاه دو شبستان دارد که هر کدام زیبایی‌های بسیاری دارند اما شبستان غربی از رنگ کاشی‌ها و محراب بی‌نظیرش جان گرفته است.

مسجد امام ارژنگ24

 

نام‌ها و لقب‌های مسجد امام اصفهان
مسجد نیایشگاه مسلمانان و به معنی مکان سجده است. همانطور که تا اینجا متوجه شدید مسجد امام با مسجد جامع یا همان عتیق اصفهان تفاوت دارد. مسجد امام اصفهان در گذر تاریخ به نام‌های متفاوتی خوانده شده است. مسجد شاه، مسجد سلطانی جدید و مسجد جامع عباسی مشهورترین نام‌های آن هستند. گاهی نیز به مسجد مهدیه یا المهدی معروف بوده است. پس از انقلاب همانند بسیاری دیگر از بناهای ایران به مسجد امام تغییر نام داد و هم اکنون با همین نام شناخته می‌شود

نوآوری ها و نکات جالب توجه در مسجد امام اصفهان

حل مساله اختلاف زاویه با قبله

میدان نقش جهان همراستا با چهار جهت اصلی ساخته شده است؛ اما بنابر سنت، بنای مساجد اسلامی باید تماما رو به کعبه و در جهت جنوب‌غربی باشند. تقارنِ سازه‌های اطرافِ میدانِ نقش جهان، به طراحان مسجد اجازه نمی‌داد تا با ایجاد گوشه و انحراف و برهم زدن نمای میدان، سردر مسجد را در راستای قبله بسازند. علاوه بر آن شاخص بودن و سیطره این مسجد نسبت به تمامی محوطه پیرامون در اولویت‌ قرار داشت. طراحان برای حل این مشکل راهکاری شگفت‌انگیز اجرا کردند به‌گونه‌ای که از سردر اصلی میدان نقش جهان یعنی قیصریه، منارهای ورودی مسجد روبروی چشم بیننده قرار دارد و دو منار بلندتر در پشت آن مانند انعکاسی از منارهای ورودی به چشم می‌آید؛ اما این منارها و درگاه گنبد مسجد را نمی‌پوشاند و گنبد بزرگ ۵۳ متری از تمامی نقاط میدان نقش جهان آشکار است. محاسبه جهت قبله را شیخ بهایی، ریاضی‌دان بنام دوره شاه عباس انجام داده است.

انعکاس صدا در مرکز گنبد

بسیاری از گردشگران خارجی و ایرانی زیر نقطه مرکزی گنبد اصلی مسجد می‌ایستند و انعکاس صدای‌شان در شعاع کم و بیش چهل متری را آزمایش می‌کنند. این جزو جذاب‌ترین تجربیات بازدید از مسجد امام اصفهان است. این ویژگی انعکاس صدا را به ساختار گنبد نسبت می‌دهند که در نبود بلندگو به اذان‌گویان و مُکبّران این امکان را می‌داد صدای‌شان را به گوش همه نمازگزاران در گوشه‌گوشه صحن مسجد برسانند.

مسجد امام ارژنگ24

سنگ شاخص ساعت

در حیاط غربی مسجد، سنگ مستطیل شکلی قرار دارد که کنار آن یک سنگ دیگر به شکل مثلث قرار گرفته است. این سازه ساده اما جالبِ مهندسی، سنگ شاخص نام دارد. سنگ شاخص در تمام ۳۶۵ روز سال هنگام ظهر، بی‌سایه است. در واقع سایه نداشتنِ سنگ، مبنای ظهر شرعی برای نمازگزاران بوده است؛ یعنی هر زمان سنگ دیگر سایه ندارد هنگام اذان ظهر فرا رسیده است. ماجرا پیچیده به نظر می‌رسد؛ همان‌طور که می‌دانید زاویه تابش خورشید به زمین در روزها و فصل‌های مختلف متفاوت است پس چگونه سنگ شاخص هیچگاه هنگام ظهر سایه ندارد؟
راز سایه نداشتن سنگ شاخص در اندازه‌ سنگ مثلث است. برمبنای بررسی‌های انجام شده، طراح هوشمند سازه سنگ شاخص، یعنی شیخ بهایی، با محاسبه دقیق زاویه خورشید نسبت به سنگ آفتاب‌نما و جایابی مناسب، سنگ مثلثی شکلی را درست به اندازه سایه سنگ مستطیل در کنار آن قرار داده و مانع از دیده شدن سایه هنگام ظهر شده است.

با توجه به عدم اطلاع افراد از کارکردش، این سنگ چندان شناخته شده نیست و عکس مناسبی از آن در دست نداریم. اگر از آن بازدید کرده و عکسی گرفته‌اید آن را اینجا با ما به اشتراک بگذارید تا با نام خودتان منتشر شود.مسجد امام اصفهان


سرویس‌های بهداشتی در داخل مسجد

در مساجد جهان اسلام برای حفظ پاکی کف حیاط مسجد، همیشه سرویس بهداشتی را در بیرون از محوطه می‌ساختند. این مورد در مسجدهای جامع که با انبوه نمازگزاران مواجه بودند بیشتر مراعات می‌شده است. در مسجد امام اصفهان هم برای نخستین بار سرویس بهداشتی در گوشه‌ای از بنای مسجد پیش‌بینی شد که افراد از سرویس بهداشتی، پس از یک هشتی و گذر از یک دالان طولانی، به مسجد قدم می‌گذاشتند. نکته اینجاست که معماران توجه کردند که هوای اصفهان گرم و خشک است. با توجه به این مزیت، فاصله میان سرویس بهداشتی و حیاط اصلی را به اندازه‌ای در نظر گرفتند که تا رسیدن افراد به حیاط کف کفش‌های‌شان خشک شده باشد و حیاط مسجد آلوده یا نجس نشود اما درعوض سرویس بهداشتی در داخل مجموعه و نزدیک به مسجد باشد



کشف شبکه دالان زیرزمینی آب اصفهان در کف مسجد

در دی‌ماه سال ۹۵ که کارگران در جستجوی کشف منشا رطوبت مسجد امام مشغول کندن کف زیرزمین بودند به دالانی حدودا ۴۰ متری برخوردند که بنابر حدس های مختلف تا حوالی میدان امام پیش می‌رود. باتوجه به بررسی‌های کارشناسی، دالان متعلق به دوره صفوی‌ست و در دوره‌های بعدی نیز در آن دستکاری و تغییرات صورت گرفته است. کارشناسان احتمال می‌دهند این دالان بخشی از شبکه زیرزمینی آبی اصفهان است. در سال‌های اخیر و با ساخت و سازهای مدرن در این شهر احتمالا بخش‌های بسیاری از این شبکه از میان رفته است و شاید دالان کف مسجد امام اصفهان طولانی‌ترین بخش باقی مانده از شبکه آب اصفهان باشد. نابسامانی در فاضلاب مسجد موجب شده بخشی از دالان به فاضلاب آلوده شود. کارشناسان از آن تاریخ مشغول بررسی این دالان هستند و به جز گزارش کشف، توضیح بیشتری درباره آن داده نشده است.

مسجد امام ارژنگ24

معماری مسجد شاه اصفهان
مسجد امام شامل یک گنبد اصلی، 2 شبستان در شرق و غرب و دو مناره است.  اطراف این مسجد را 4 ایوان و حیاط در برگرفته است که  باعث به وجود آمدن منظره ای زیبایی در میدان شده است. وجود محراب مرمری یکپارچه و کاشیکاری های آبی این مسجد را به زیباترین مسجد در میان مساجد هم دوره خود تبدیل کرده است. آثار خوش نویسی، کاشی های هفت رنگ، منبت کاری و سنگ تراشی های زیبای مسجد ارزش ویژه ای را به این بنا بخشیده است. بنابر اطلاعات موجود این مسجد با 18 میلیون قطعه آجر و 475 هزار کاشی ساخته شده است. به طور کلی باید گفت که مسجد امام با مناره های بلند و ایوان های سر به فلک کشیده و محراب های زیبا با طرح  یکپارچه کاشی های آن و شاهکار بی نظیر معماری زمان صفوی، با شکوه ترین  و بی نظیرترین شاهکار این شهر است.
 موقعیت جغرافیایی
مسجد جامع عباسی در ضلع جنوبی میدان نقش جهان اصفهان و در محدوده دولتخانه صفوی قرار گرفته است.در مجاورت با بناهای مهم دوران صفوی چون، عالی قاپو و مسجد شیخ لطف الله بوده و در محدوده­ی مجموعه بناهای مهم دوران صفوی قرار دارد.

با ارژنگ24 تاریخ راببین.

 

6 مهر 1399 ۹

نمایش مجله های مشابه